Horloge fotografie

Written for, and published in Focus Magazine Netherlands.

10 gouden tips voor horlogefotografie

Door Bert Buijsrogge 23 juli 2014

Macrofotografie draait niet alleen om bloemetjes en beestjes. Ook meer technische onderwerpen zijn geliefd. Deze stellen weer heel andere eisen aan techniek en benadering. Vakman Bert Buijsrogge laat zijn licht schijnen over het specialisme horlogefotografie. Uiteraard kun je van zijn verhaal ook veel leren als je andere kleinoden fotografeert.

Fotograaf Bert Buijsrogge

Medio 2008 kwam ik als hobbyfotograaf in aanraking met de wondere wereld van de horloges. Gevoed door mijn sterke interesse voor mechanische uurwerken ging ik in mijn vrije tijd regelmatig op zoek naar informatie. Hierbij belandde ik telkens weer op enkele van de vele fora waar liefhebbers dagelijks actief zijn. Na mijn aanmelding als forumlid begon ongemerkt een fotografische ontdekkingsreis. Aanvankelijk ging die niet over rozen. Na het plaatsen van een wazige foto beloofde ik beterschap. Vanuit mijn interesse voor fotografie experimenteerde ik in de daaropvolgende jaren eindeloos. Het resultaat bekeek ik telkens met een kritisch oog, altijd op zoek naar verbetering. Een kleine vijf jaar later heb ik drie kalenders gemaakt, zijn diverse foto’s in (internationale) magazines gepubliceerd en kan ik trots mijn eerste coverfoto laten zien. Regelmatig ontvang ik via de mail vragen als ‘Wat is de beste camera?’ en ‘Welke lens gebruik jij?’ Voor zover ik dit soort vragen al kan beantwoorden, geven deze echter geen antwoord op de échte vraag: hoe maak je nou een goede foto van een horloge? Er komt immers zoveel meer bij kijken dan alleen een ‘goede’ lens of camera. Tien tips om je horlogefotografie naar een hoger niveau te tillen.

RolexSeadweller - horlogefotografie

Bij deze sfeerfoto van een sportief horloge is niets aan het toeval overgelaten, van de zorgvuldige samenstelling van de achtergrond via de verlichting tot de stand van de wijzers en de waterdruppels op het glas aan toe. Foto: Bert Buijsrogge.

1 – Statief

Gebruik een statief om trillingsonscherpte te voorkomen. Hoe dichter je op het te fotograferen onderwerp zit, des te zichtbaarder zulke onscherpte zal zijn. Elke minimale beweging is funest voor de scherpte van je foto. Ook kun je uit de hand een nauwkeurige scherpstelling en kadrering wel vergeten. Niet alle statieven zijn even degelijk, en soms kan het opklappen van de spiegel al zó veel vibraties veroorzaken dat het haast onmogelijk is om een scherpe foto te maken. In dit geval is het raadzaam om de ‘mup-functie’ (mirror lock-up) van de camera te gebruiken. Hierbij klapt eerst de spiegel omhoog en pas daarna wordt de foto gemaakt. Zorg er verder voor dat alle knoppen of klemmen stevig vastzitten, en fotografeer bij voorkeur met een afstandsbediening of de ingebouwde timer. Maak gebruik van de ophanghaak onder de middenkolom van je statief als dat zo’n voorziening heeft. Door hier een gewicht aan te hangen, bevorder je de stabiliteit.

BaumeMercier - horlogefotografie

Aan product- en sfeerfoto’s van (kostbare) horloges worden hoge eisen gesteld. Foto: Bert Buijsrogge.

2 – Accessoires

Voordat je daadwerkelijk met het fotograferen zelf begint, zou je eens enkele accessoires bij elkaar moeten zoeken om een totaalbeeld te creëren. Afhankelijk van het type horloge en het beoogde eindresultaat kun je hiervoor van alles gebruiken. Pak bijvoorbeeld iets uit de voorraadkast, zoals grof zeezout of koffiebonen. Oude en enigszins verweerde of ruwe materialen zijn ook perfect als achter- en/of ondergrond. Denk hierbij aan een houten (tuin)tafel of een stuk (lei)steen. Wil je het groter aanpakken, dan probeer je een (deel van een) duikuitrusting te lenen om een duikhorloge te fotograferen. De keuze voor de achtergrond kent eigenlijk maar één beperking, en dat is je eigen creativiteit. Soms wil je het gewoon eenvoudig houden en kies je een egale achtergrond. Probeer in dit geval te voorkomen dat er andere elementen en/of schaduwen daarvan in beeld komen.

Horlogefotografie Breitling

Bij sportieve horloges kun je naar hartenlust experimenteren met de achtergrond; bij klassieke modellen werkt een rustige achtergrond vaak beter. Let bij beide horloges op de stand van de wijzers (10 over 10) en de vorm van de band. Foto: Bert Buijsrogge.

3 – Reinigen

Maak voor aanvang het horloge grondig schoon. Gebruik hiervoor een droge pluisvrije poetsdoek of microvezeldoek. Kleine randjes in de kast en moeilijk bereikbare plaatsen zijn goed schoon te maken met wattenstaafjes met een beetje aceton of medicinale alcohol erop. Deze zijn bij de betere drogist te koop voor een paar euro. Pas wel op dat je ze niet gebruikt op een leren band! Leer kan verkleuren of beschadigen bij aanraking met deze vluchtige reinigingsmiddelen. De smalle ruimte tussen de kast en de band kun je eenvoudig met een schilderskwast schoonmaken. In de praktijk blijkt het nagenoeg onmogelijk te zijn om een horloge 100 procent schoon en stofvrij te krijgen, hoe grondig je ook te werk gaat. Achtergebleven stof en/of vuil dat nog zichtbaar is, kun je altijd nog digitaal verwijderen. Zonder grondige schoonmaak kan zoiets een tijdrovende klus zijn, dus voorkomen blijft beter dan genezen.

Stofjes verwijderen - horlogefotografie

Hoe goed je het horloge ook schoonmaakt, je ontkomt niet aan poetswerk in de nabewerking. Maar hoe schoner het horloge, hoe minder tijd dat je kost.  Foto: Bert Buijsrogge.

4 – Wijzers

Als je erop let, zie je het bij nagenoeg elke commerciële productfoto van een horloge. De wijzers van het horloge staan op 10 minuten over 10, en de secondewijzer staat op plusminus 30 seconden. Hiermee is het geheel visueel symmetrisch en de afstand tussen de wijzers is gelijk verdeeld in derden. Iets wat zeker navolging verdient, zonder in een soort automatisme te vervallen. Afhankelijk van het te fotograferen horloge kun je soms het uurwerk stilzetten. Dit doe je door de kroon naar buiten te trekken zodra de secondewijzer op de juiste positie staat. Het uurwerk stopt met lopen, en vervolgens kun je de uren- en minutenwijzer goed zetten. De kroon monteer je later in een bewerkingsprogramma weer op de juiste plek. Zonder bewerkingsprogramma of bij een ‘non-hacking’ uurwerk (hierbij loopt de tijd door met uitgetrokken kroon) stel je de tijd eenvoudig enkele minuten eerder in. Hierna is het enkel nog een kwestie van even wachten en de foto(’s) op het juiste moment maken. Bij een lopend uurwerk gebruik je een niet te lange sluitertijd om een ‘slepende secondewijzer’ te voorkomen.

Livestyle shot Omega Speedmaster - horlogefotografie

Let op de stand van de wijzers. De wijzer van de chronograaf (de secondewijzer heeft een eigen ‘subdial’) staat hier recht omhoog, ook omdat anders de datumaanduiding wordt afgeschermd. Dit resultaat is tot stand gekomen door focus stacking (zie verderop in de tekst) en digitale manipulatie voor maximale scherptediepte en symmetrie. Foto: Bert Buijsrogge.

5 – Compositie

Vervolgens is het tijd om alles samen te voegen tot een compositie. Om een fraaie beeldvullende lay-out samen te stellen, is het zaak om goed te kijken naar het gebruik van de accessoires en de plaatsing van het horloge in het geheel. Een en ander is vooral een kwestie van proberen. Soms heb je in één keer een fraaie compositie te pakken; de andere keer ben je daar een half uur mee bezig. Maar hoe leg je het horloge eigenlijk neer? Net als bij de stand van de wijzers zijn ook hier een paar richtlijnen voor. Een gesloten band oogt het fraaist als het qua vorm lijkt alsof deze om de pols wordt gedragen. Hiermee laat je gelijk goed zien hoe het horloge feitelijk draagt. Een lederen band vormt zich min of meer al vanzelf in deze positie. Een metalen band heeft meestal wat hulp nodig, zeker als deze uit kleine schakels bestaat. Een C-clip van metaal, afkomstig van een horlogestandaard, biedt hierbij uitkomst. Het grote voordeel hiervan ten opzichte van een plastic versie is dat je de grootte eenvoudig kunt aanpassen. Bij het fotograferen met een geopende leren band is het aan te raden om de band niet boven de voorkant van de kast te laten uitkomen. Plat neerleggen dus of – beter nog – de band aan beide zijden iets naar achteren laten lopen. Om dit te bereiken, leg je simpelweg iets onder de kast zodat de uiteinden van de band lager komen te liggen, of positioneer je het horloge op de zijkant van de kast en leg je de uiteinden van de band iets naar achter. De meeste metalen banden zijn voorzien van een vouwsluiting. Dan volstaat het om deze rond te vormen met een deels of geheel geopende sluiting. Plaats het horloge zo dat de tekst op de wijzerplaat nog (eenvoudig) leesbaar is. De richtlijn hiervoor is dat de tekst maximaal 90 graden gedraaid mag worden. Bij een verdere draaiing staat de tekst op zijn kop, en dat leest niet natuurlijk meer. Op de achterkant van een horloge staan vaak teksten die rondom gegraveerd zijn. In dit geval maak je (meestal) de keuze om het midden van de regel ongeveer in het midden te houden. Zodoende is het geheel nog redelijk makkelijk af te lezen.

Horlogefotografie - Gröneveld One Hertz horloge

Ook bij de achterzijde en het binnenwerk zijn zichtbaarheid en leesbaarheid (van teksten) van groot belang. Foto: Bert Buijsrogge.

6 – ISO-waarde

Stel je camera in op een lage ISO-waarde. Huidige camera’s beschikken over steeds hogere ISO-instellingen. Dat klinkt handig, maar voor de scherpte van je foto’s is het (nog steeds) funest. Hier komt ook het statief van pas. Mits je het uurwerk kunt stilzetten, is de sluitertijd van ondergeschikt belang aangezien je een statische opstelling fotografeert. Het diafragma kies je aan de hand van de scherptediepte die je wilt creëren.

Set-up is belangrijk bij horlogefotografie

Met één lichtbron (natuurlijk of kunstmatig) en één of meer bounce-kaarten kun je al goed schaduwen ophelderen. Foto: Bert Buijsrogge.

7 – Diffuus daglicht

De meeste horloges komen het best tot hun recht indien ze met diffuus licht gefotografeerd worden. Zwaar tot geheel bewolkt weer is hier ideaal voor. In een buitensituatie zal een horloge, mits er niet te veel obstakels in de naaste omgeving staan, egaal worden verlicht – perfect dus. Binnen is dit een ander verhaal. Een eenvoudige, doch zeer bruikbare tip is het ‘bouncen’ van licht, waarbij dit licht via een reflecterend wit oppervlak richting het onderwerp wordt gekaatst. In eenvoud toont zich de meester: het gebruik van een wit object volstaat (dat het neutraal wit of grijs moet zijn, is noodzakelijk om – lokale – kleurzwemen te voorkomen). Deze techniek pas ik met enige regelmaat toe om ook een snelle foto nét even wat fraaier te laten ogen. Hierbij gebruik ik wat direct voorhanden is, zoals een envelop, briefpapier, een lege bak van de chinees of de aluminium achterkant van mijn laptopscherm. Leg een horloge maar eens op een tafel in de buurt van een raam, plaats het bounce-object aan de schaduwkant van het horloge en kijk wat er gebeurt. Hiermee creëer je als het ware een tweede lichtbron. Door deze van en naar het horloge te bewegen, kun je zoals je zult zien de sterkte van het invullicht bepalen. Zo kun je als het ware tekenen met licht. Omgekeerd kun je met donkere objecten ook licht weghalen en zo schaduw creëren.

Horlogefotografie set-up

De licht- en cameraopstelling van een sfeerfoto eerder in dit artikel.  Foto: Bert Buijsrogge.

8 – Kunstlicht

De volgende stap is met kunstlicht aan de slag te gaan. Afhankelijk van hoeveel lampen of flitsers je tot je beschikking hebt, kun je dit zo ingewikkeld maken als je zelf wilt. Het creëren van diffuus licht blijft echter belangrijk. Denk aan één of meerdere studioflitser(s) met softbox, of een lichttent met lamp(en) of flitser(s). Hierbij kun je wederom dankbaar gebruikmaken van licht reflecterend of absorberend materiaal om licht toe te voegen of weg te laten. Pas zowel bij natuurlijk licht als bij kunstlicht op dat je geen ongewenste reflecties krijgt in het horlogeglas. Een zorgvuldige lichtopstelling is de sleutel. Zelf ben ik begonnen met een lichttent en twee goedkope, van een bekend Zweeds woonwarenhuis afkomstige bureaulampen. Later zijn deze vervangen door reportageflitsers omdat ik meer controle wilde over het licht. Door te spelen met verschillende verlichtingssterktes en opstellingen kun je eindeloos variëren. Zoals reeds eerder is gezegd, is meer of ingewikkelder niet per se beter. Voor Baselworld, ’s werelds grootste horloge- en juwelenbeurs, heb ik de ‘top-secret Baselbox’ ontwikkeld. Deze bestaat uit één reportageflitser, één transparant vel wit plastic en enkele bounces. Bij elkaar niet groter dan een paar A4-tjes, waarmee fraaie foto’s gemaakt kunnen worden in weinig tijd.

GP Tri Axial horloge

Bij extreme close-ups verdient de verlichting bijzondere aandacht. Foto: Bert Buijsrogge.

9 – Macro en close-up

Bij macrofotografie van horloges kun je, afgezien van de accessoires, dezelfde richtlijnen gebruiken als voor de sfeerfoto’s om een pakkende opname te maken. Hier is het vooral van belang om goed te kijken wat je wél of niet op de foto zet. Valt een bepaald detail aan de rand van je foto maar voor een fractie in beeld, probeer dit dan geheel buiten beeld te krijgen – of juist méér in beeld. Zorg er in ieder geval voor dat het belangrijkste detail dat je wilt vastleggen geheel zichtbaar is. Om de foto achteraf beter te kunnen kadreren, is het verstandig om de foto iets ruimer te nemen. Doordat je bij macrofotografie dicht op het onderwerp zit, zul je merken dat er minder licht beschikbaar is. Maak daarom gebruik van (een) extra lichtbron(nen) en/of één of meerdere bounces waarmee je het beschikbare licht naar de gewenste plaats dirigeert. Persoonlijk werk ik graag met een wat langer macro-objectief (100/105 mm) op een full-framebody. Als je eerst wat wilt experimenteren en een macrolens vooralsnog te kostbaar vindt, dan zijn tussenringen een uitkomst. Deze zijn voor de meeste populaire camera’s te koop en aantrekkelijk geprijsd. Het gebruik van één of meerdere tussenringen zorgt ervoor dat de minimale instelafstand van je objectief verkort wordt. Zo kun je met je standaardlens ineens veel dichterbij scherpstellen, en krijg je het onderwerp navenant groter in beeld.

Rolex Lex horlogefotografie

Dure hardware is geen must. Deze detailfoto is met een Canon EOS 40D en een 50 mm standaardobjectief gemaakt. De minimale scherpstelafstand van deze lens is normaliter 45 centimeter. Met behulp van tussenringen is het mogelijk om op slechts een paar centimeter afstand scherp te stellen.  Foto: Bert Buijsrogge.

10 – Oefening baart kunst

Horlogefotografie blijft een tijdrovende bezigheid. Met name bij de sfeerfoto’s, waarbij veel oefenen en uitproberen komt kijken. Alles bij elkaar opgeteld ben je al snel een uur verder voordat er überhaupt een camera in zicht komt. Pas das begint de zoektocht naar de juiste verlichting. Kijk er niet raar van op als je 50 foto’s verder bent voordat deze klopt. Hierna begint het finetunen waarbij je feitelijk hetzelfde doet, maar dan op detailniveau. Door bepaalde details beter uit te lichten (of juist niet) werk je langzaam naar het eindresultaat toe, dat je later digitaal gaat optimaliseren. Je zult merken dat je na verloop van tijd tegen beperkingen aanloopt en dat je naar het volgende niveau wilt. Dat is het moment dat zaken als focus stacking en fotobewerking op basis van verschillende foto’s om de hoek komen kijken. Over dat laatste onderwerp vind je elders in dit nummer meer.

Horlogefotografie Rolex Yachtmaster

Een fotobewerking op basis van ongeveer verschillende foto’s. Bijgaand de lichtopstellingen voor de productopname (met ‘tangverlichting’ voor een zo egaal mogelijke uitlichting) en de wateropname waar het horloge naderhand in is gemonteerd. Foto: Bert Buijsrogge.

www.bertbuijsrogge.nl